ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ, Η ΠΟΛΗ ΜΑΣ

            

                                            
            

Το Περιστέρι είναι ο δήμος που απέχει 4Km από το κέντρο της Αθήνας στα δυτικά όρια του λεκανοπεδίου της Αθήνας και χωρίζεται από αυτήν με τον ποταμό Κηφισό. Τα όρια του εκτείνονται μέχρι το Ποικίλο όρος. ενώ συνορεύει και με τους Δήμους των Αγίων Αναργύρων, των Νέων Λιοσίων, της Πετρούπολης, του Χαϊδαρίου και του Αιγάλεω.

Είναι ένας δήμος που, όπως καταλαβαίνει κανείς, εκτείνεται σε πολλά τετραγωνικά χιλ. και έχει πολλές συνοικίες. Ο πληθυσμός του είναι σήμερα πάνω από 400.000.

Έτσι ήταν όμως πάντα; Το ερώτημα αυτό μας έκανε να ψάξουμε από την αρχαία εποχή έως σήμερα για να δώσουμε μια εικόνα της ιστορίας μας.

ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

Η κυρίαρχη αντίληψη θέλει το Περιστέρι να ξεκινά την ζωή του περίπου το 1923 με την εγκατάσταση των πρώτων προσφύγων από την Μ. Ασία και τον Πόντο.

 

Όμως το 1981 – 84, εκσκαφές για τους αγωγούς αποχέτευσης, έφεραν στην επιφάνεια αρχαίους τάφους μαζί με πολλά σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα. Άρα η ιστορία αυτής της περιοχής ακολουθεί την διαδρομή των πολλών χιλιάδων χρόνων του Αττικού τοπίου. Διαπιστώνεται ότι τα πρώτα ευρήματα στην περιοχή του Περιστερίου εντοπίζονται το 1855 τουλάχιστον.

 

                               Αγγεία του 430-400π.Χ. από τάφο της περιοχής που αποκαλύφθηκε το 1950.

                                            (Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών)

Οι θησαυροί της γης

Μια πολύ πρόσφατη περίοδο, το 1981-82, βαριά σκαπτικά μηχανήματα εμφανίστηκαν στην πόλη και άρχισαν να αναταράζουν τη γη. Όχι βέβαια για να βρουν κάποιο κρυμμένο θησαυρό αλλά για κάτι πιο απλό: να τοποθετήσουν αγωγούς της αποχέτευσης. Κι όμως, οι θησαυροί άρχισαν να εμφανίζονται ο ένας μετά τον άλλο. Ήταν αρχαιολογικά ευρήματα μεγάλης αξίας!

Στις αρχές της νέας χιλιετίας, οι εκσκαφές για ένα άλλο μεγάλο δημόσιο έργο, το Μετρό, αν και σε περιορισμένη έκταση, αποκάλυψε ένα σημαντικό επίσης αριθμό αρχαίων ευρημάτων. Κι όλα αυτά βέβαια γεννάνε το ερώτημα: πόσα μπορούσαν να βρεθούν αν γινόταν συστηματική ανασκαφή;

Όλα τα γνωστά ευρήματα, παλαιότερα και νεότερα, θα χρειαζόταν ένα ολόκληρο βιβλίο για να παρουσιαστούν λεπτομερώς. Εδώ, περιοριζόμαστε μόνο σε μια συνοπτική καταγραφή.

Συνολικά σε διάφορες εποχές μέσα από τη γη του Περιστερίου βγήκαν πάνω από τριάντα τάφοι. Δυστυχώς οι περισσότεροι ήταν συλλημένοι και γυμνοί από τα κτερίσματα που συνόδευαν τους νεκρούς στο μακρύ τους ταξίδι.

Αυτά που έφτασαν ως εμάς είναι κυρίως μικρά αντικείμενα. Το μεγαλύτερο αγγείο, μια υδρία με τρεις λαβές, το μόνο με εκτεταμένη αναφορά στην διεθνή βιβλιογραφία, εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας.

Στα υπόλοιπα ευρήματα περιλαμβάνονται, ένας επιτύμβιος μαρμάρινος κιονίσκος (με επιγραφή), μαρμάρινη επιτύμβια στήλη, μαρμάρινη επιτύμβια λήκυθος (με επιγραφή), τμήμα επιτύμβιου ανάγλυφου που παρουσιάζει κεφαλή άνδρα, τμήμα επιτύμβιας ανάγλυφης πλάκας, μια τεφροδόχος κάλπη από γυψόλιθο.

Κι ακόμα οινοχόες, αρυβαλλίσκοι, κύλικες, δακρυδόχοι, λυχνάρια, χάλκινος δίσκος κατόπτρου, κομάτια σιδερένιας στλεγγίδας και πολλά όστρακα.

Ένα από τα πιο όμορφα και ξεχωριστά ευρήματα είναι η αρχαία πλαταγή (κουδουνίστρα). Βρέθηκε να έχει μέσα της και τα δυο πήλινα σφαιρίδια που παρήγαγαν τον ήχο.

Ξεχωρίζουμε ακόμα έναν αρωματοδοχείο, που έχει ζωγραφισμένη πάνω του μια όμορφη σκηνή από σχολείο και εκτίθεται μαζί με άλλα εννέα όμορφα πήλινα αγγεία στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας.

Δυο πολύ σημαντικά ευρήματα, που δυστυχώς δεν είναι ορατά πια, είναι:

* ένας αρχαίος τοίχος (πιθανόν περίβολος ταφικού μνημείου) χτισμένος με ογκώδεις πωρόλιθους

* ένας μεγάλος πήλινος αγωγός νερού, που όταν τον έσπασε το σκαπτικό μηχάνημα πέταξε ένα μεγάλο πίδακα νερού γιατί λειτουργούσε ακόμα!

Σημαντικά ευρήματα μας έρχονται από τους ελληνιστικούς χρόνους. Ξεχωρίζουν τα λείψανα ενός στεφανιού από λεπτά χρυσά φύλλα (βρέθηκε σε τάφο στο Λόφο Αξιωματικών) και μια μαρμάρινη κεφαλή κοριτσιού (βρέθηκε στις ανασκαφές του Μετρό).

Μέχρι πριν λίγο καιρό τα αρχαία ευρήματα (της μεταπολεμικής περιόδου) βρίσκονταν στις αποθήκες του Μουσείου Πειραιά. Στην πιλοτική έκθεση του Μουσείου του Περιστερίου (που άρχισε να λειτουργεί από τον Οκτώβρη του 2004) μπορείτε να θαυμάσετε ένα μέρος από αυτά μαζί με τα ευρήματα από τις ανασκαφές του Μετρό..

 Να θυμίσουμε ότι την περίοδο των κλασσικών χρόνων, από την οποία προέρχονται τα περισσότερα ευρήματα, ήταν η περίοδος της μεγάλης ακμής της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Ύστερα από την μεταρρύθμιση του Κλεισθένη (508-507 π.Χ., η πόλη κράτος της Αθήνας αποτελούνταν από 174 δήμους.

 

Κατά καιρούς από διάφορες πηγές έχουν προβληθεί 5 ονόματα αρχαίων Δήμων, Χολαργός, Λευκονόη, Ρακίδας, Κονθύλη και Σποργίλος.

Οι εργασίες των Ληκ και Μιλχέφερ καταλήγουν ότι μάλλον στο χώρο αυτό ήκμασαν οι δήμοι Χολαργός και Λευκονόη.

Εδώ εντοπίζονται τα κτήματα του Περικλή. Το περιβάλλον εκείνη την εποχή είναι πολύ εύκολο να περιγραφεί. Ένα Ποικίλο όρος με ελάχιστη βλάστηση, ένας υπέροχος απέραντος Ελαιώνας, χωράφια με στάρι, αμπέλια και λουλούδια και ένας χειμαρρώδης αλλά πεντακάθαρος Κηφισός.

 Ο ποταμός Κηφισός είναι πηγή ζωής για την εύφορη πεδιάδα.

 

                                                   Ο θεός Κηφισός αγκαλιάζει τον Ιλισό

                                         (Ανάγλυφο, Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών)

 

Ο δήμος Λευκονόη εντοπίζεται επίσης στο Περιστέρι και μάλιστα στην εκκλησία των Αγ. Θεοδώρων στην οδό Θηβών. Εκεί βρέθηκε βάση αγάλματος του θεού Απόλλωνα.

Σ' αυτόν ίσως το Δήμο οφείλεται και η ονομασία «Περιστέρι».

Ο Πιττάκης δίνει τον εξής συλλογισμό:

«Ούτω το Δήμο Λευκονόη, κληθέντα δια την εν αυτώ το Δήμο Λευκήυγην εκάλεσαν, ως εκ της λευκότητος Περιστέρι, διότι μακρόθεν τω όντι η γη αυτή λευκοτάτη φαίνεται σημαίνει δε η λέξη το λευκόν, ούτω λέγομεν, ελεύκανε τα ρούχα και τα έκανε σαν Περιστέρι».

ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ

Μετά από τους κλασικούς χρόνους που έχουμε τη μεγάλη ανάπτυξη της Αθήνας, άρα και των Δήμων της, ακολουθεί η περίοδος των ελληνιστικών χρόνων.

Σ' αυτήν την περίοδο έχουμε μια μεγάλη παρακμή της Αθήνας που φτάνει σχεδόν μέχρι της πλήρους εξαφάνισης.

Ακολουθούν οι Βυζαντινοί χρόνοι και ο Μεσαίωνας που εξαφανίζει τους αρχαίους δήμους εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις. Μόνο κάποια χωριά κατά μήκος κύρια του Κηφισού παραμένουν στην περιοχή.

Την περίοδο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας οι ελιές και τα χωράφια αποτελούσαν ιδιοκτησία των πλούσιων οικογενειών της Αθήνας που κατοικούσαν γύρω από την Ακρόπολη και στα χωράφια είχαν τις εξοχικές τους κατοικίες. Στο Περιστέρι υπήρχε τουλάχιστον ένα πυργάκι ιδιοκτησίας Στ. Μπουλίκη. Οι εκτάσεις του σημερινού Περιστερίου ανήκαν σε πλούσιους γαιοκτήμονες.

 Εδώ υπήρχε ο μεγάλος ελαιώνας  από την αρχαιότητα.

Ο ελαιώνας καταστράφηκε σε μεγάλο μέρος στην επανάσταση του '21. Συνολικά καταστράφηκαν περίπου 150.000 ρίζες ελιές αλλά η περιοχή παραμένει ένας πολύ όμορφος τόπος.

Το Ελληνικό κράτος δημιουργείται και η πρωτεύουσα μεταφέρεται στην Αθήνα. Έτσι η περιοχή της Κολοκυνθούς γίνεται τόπος αναψυχής για τους Αθηναίους.                

                                                           Άποψη του Ελαιώνα το 1841

ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ

Η Μικρασιατική καταστροφή του 1922 έφερε στην Ελλάδα 1.500.000 πρόσφυγες, οι 300.000 από αυτούς φτάνουν στην Αθήνα.

 Το τοπίο πια αρχίζει να αλλοιώνεται στην περιοχή. Τη θέση των δέντρων, των αμπελιών, των περιβολιών, παίρνουν οι ξύλινες παράγκες και τα πλινθόκτιστα σπιτάκια.Το 1920 έχει 123 κατοίκους και το 1928 μετά την εγκατάσταση των προσφύγων ο πληθυσμός της περιοχής έφτασε τους 7.268 κατοίκους.

Εδώ μεγαλώνουν τα παιδιά που αργότερα θα τροφοδοτήσουν με εργατικό δυναμικό τα εργοστάσια που κτίζονται κατά μήκος του Κηφισού. Η φτώχεια και η ανεργία μαστίζει τους ανθρώπους

ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ

Μεταπολεμικά το Περιστέρι γνώρισε μια εκπληκτική πληθυσμιακή έκρηξη. Ιδιαίτερα τη δεκαετία του ‘50 ο πληθυσμός του αυξήθηκε από 35.733 κατοίκους σε 79.335. 

Αυτή την εποχή καταστρέφεται τελείως ο Ελαιώνας και ο Κηφισός. Δίπλα στο ποτάμι χτίζονται νέα εργοστάσια και ο πανέμορφος Κηφισός μετατρέπεται σε αγωγό λυμάτων.

 

Το χωριό

Μέχρι πριν λίγα χρόνια, περπατώντας στο Περιστέρι, ιδιαίτερα στην περιοχή της Νέας Κολοκυνθούς, μπορούσες να διακρίνεις ακόμα κάποια περιβόλια και στην άκρη τους κάτι μεγάλους σκουριασμένους τροχούς δίπλα σε μεγάλες στέρνες.

Τα μηχανήματα δεν ήταν άλλα από μαγκανοπήγαδα που χρησιμοποιούνταν για να αντλούνται μεγάλες ποσότητες νερού και να ποτίζονται τα χωράφια.

Ακόμα κοντά στο γήπεδο του Ατρόμητου έβλεπες κάτι αγροτόσπιτα με κεραμίδια και στην αυλή τους πηγάδια κι αναρωτιόσουν μήπως ήτανε σκηνικό από καμιά ταινία.

Όλα αυτά ήταν κατάλοιπα του χωριού ή των χωριών που διαδέχτηκαν τους αρχαίους δήμους στην περιοχή αυτή.

 Ιστορικές εκκλησίες

                                                                      Ο Αη Γιώργης (16ος αιώνας)

Άγιος Γεώργιος. Βρίσκεται στη οδό Λυσία κοντά στην όχθη του Κηφισού. Είναι μια δίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική και θεωρείται η πιο παλιά εκκλησία του Περιστερίου. Στη νότια πλευρά, πάνω στις τοιχογραφίες, υπήρχαν χαράγματα των ετών 1726 και 1728.Υπολογίζεται ότι χτίστηκε στη θέση αρχαιότερου βυζαντινού ναού. Σήμερα είναι μισογκρεμισμένη.

Άγιος Νικόλαος ο Χωστός. Βρίσκεται στην ανατολική όχθη του Κηφισού. Σήμερα συνθλίβεται από τον τσιμεντένιο όγκο του χτιρίου των πρακτορείων των υπεραστικών λεωφορείων. Είναι χαρακτηριστικό δείγμα βυζαντινού τύπου εκκλησιών και υπολογίζεται ότι χτίστηκε τον 16ο ή 17ο αιώνα. Το επιθετικό προσδιορισμό του «Χωστού» τον πήρε γιατί είναι χτισμένο κάτω από την επιφάνεια της γης.

                                    

                                                            Αγία Τριάδα

Αγία Τριάδα. Βρίσκεται στη γωνία των δρόμων Κένεντυ και Σ. Βενιζέλου. Πρόκειται για σπάνιο δείγμα μονόχωρου θολοσκεπούς ναϋδρίου της περιόδου της Τουρκοκρατίας. Για το λόγο αυτό το 1993 το Υπουργείο Πολιτισμού το χαρακτήρισε ιστορικό διατηρητέο μνημείο.

Άγιος Γεώργιος. Βρίσκεται στην ομώνυμη πλατεία στην περιοχή του Αγίου Ιεροθέου. Ήταν μια μικρή ξυλόστεγος βασιλική. Ένας μαρμάρινος σταυρός στην κορυφή της στέγης φέρει την ημερομηνία 1891.

Άγιοι Θεόδωροι. Βρίσκεται στην οδό Θηβών μπροστά στο ομώνυμο νεκροταφείο. Ανήκει στο Ίλιον αλλά σε όλα τα παλιά κείμενα αναφέρεται σαν εκκλησία του Περιστερίου. Χρονολογείται από τον 17ο ή 18ο αιώνα. Είναι μια μονόκλιτος καμαροσκέπαστος βασιλική με εντοιχισμένα αρχαία και βυζαντινά γλυπτά. Δεν διατηρεί σχεδόν κανένα από τα αρχικά χαρακτηριστικά της.

 Σήμερα

Η πόλη αλλάζει πολύ γρήγορα.

Τα παλιά χαμόσπιτα και οι μονοκατοικίες δίνουν τη θέση τους, όλο και περισσότερο, σε σύγχρονα, πολυώροφα κτίρια.

Νέοι, πιο φαρδιοί δρόμοι, κάνουν την κίνηση των αυτοκινήτων πολύ άνετη.

Ο Κηφισός, μια μόνιμη εστία μόλυνσης, έκλεισε και μετατράπηκε σε λεωφόρο ταχείας κυκλοφορίας.

Οι συνθήκες διαβίωσης έγιναν σίγουρα καλύτερες σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια. 

Τώρα πια το Περιστέρι είναι μια σύγχρονη μοντέρνα πόλη που αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους δήμους της χώρας μας και συγκεντρώνει πλήθος επισκεπτών.

 

Παίξε με το Περιστέρι  τώρα....